maandag 16 oktober 2017

Berjocht fan de lytse dwerse yncrowd nei oanlieding fan de Gysbert-útrikking 2017

Hjoed yn it Friesch Dagblad in ferslachje troch Jaap Krol fan de Gysbert-útrikking. Neffens deputearre fan Kultuer Sietske Poepjes (CDA) is ,,it byld fan de Fryske sêne (..) ek ien fan in lytse, bekfjochtsjende yncrowd en dat hellet dy misje [fan de keunst] wolris ûnderút". 

Wa of wat soe Poepjes op it each hawwe mei sokke literatuerbefoarderjende útlittingen? De minsken dy't literatuer skriuwe, en oer literatuer skriuwe, der les yn jouwe, dermei optrede en der lêzingen oer hâlde? Mar dy't ek wolris opinystikken oer Poepjes har belied skriuwe (hoe doarre dy omkoalen dat), of better sein, gebrek oan belied, of better sein: foar de literatuer desastreus belied? 

Stikken dêr't Poepjes dan steefêst gjin antwurd op jout, om't se sa graach mei de bek fol tosken op 'e foto komt. Poepjes wol reklame, kitsj en folkloare - gjin literatuer. It is dat de advyskommisje Eppie oanwiisde, oars wie op oanstean fan de mem fan alle spektakels de priis nei Jos Thie gien. 

Efkes earder yn dyselde krante stie ek al te lêzen cq. wie te dedusearjen hoe't Poepjes tinkt oer Fryske literatuer. Brief fol nijs fan Poepjes, de krante fettet gear: ,,De provincie Fryslân wil dat specifieke eisen kunnen worden gesteld aan docenten voor het lesgeven in en over de Friese taal." 

Lit dat no efkes besinke. Yn jin delgean. Lesgeven in en over de Friese taal, dat is sûnt 1980 wetlik ferplichte yn Fryslân. Mar elkenien wit dat Fryskpraters mar in lytse, bekfjochtsjende yncrowd binne. Dat dy dosinten en dat foech, dêr komt it net sa op oan. Is Poepjes fansels ek fan betinken, mar ja, dat ferrekte Dingtiid en dat ferrekte SisTsiis. Dus: ,,Het provinciebestuur wil hierover in overleg gaan met het rijk en met de Onderwijsinspectie." Itselde oerlis dus dat al 37 jier duorret. 

As Poepjes út-oerlein en út-taartiten is, dan hoecht it net mear mei dy dosinten, want dan is der net ien mear dy't Frysk skriuwe kin of wol. Oan dy doelstelling wurdt hurd wurke troch Poepjes, mei har ûntheffingen foar jan en alleman. Dat groepke bekfjochters, dy yncrowd, oanfolle troch de gewoane man dy't ek koarje moat fan de provinsjale taaltaart, is noch fierstente grut.  

En hoe foel it sjueryrapport diskear út? 

De advyskommisje foar de Gysbert Japicxpriis 2017 hat yn syn ferslach in protte omtinken foar bysaken en relatyf mar in bytsje foar de nominearre bondels en de bondel, Fallend ljocht fan Eppie Dam, dêr’t de priis op foel. It giet dan bygelyks oer de fraach oft der wol nominearre wurde moat by de GJ-priis: 

,,Prizen fan oerheden en stichtingen dy’t skriuwers en oare keunstners earje wolle, dogge dat by ús witten net mei nominaasjes. De fraach liket dan ek te wêzen oft de Gysbert Japicxpriis foaral in priis is dy’t út namme fan mienskip en oerheid wurk en skriuwers earet, of mear in marketing- en promoasjeynstrumint is. Dy fraach moat de provinsjale oerheid beantwurdzje.” 

Mar de kommisje beantwurdet dy fraach feitlik al. Yndie is de GJ-priis ,,foaral in priis dy’t út namme fan mienskip en oerheid wurk en skriuwers earet”. En yndie is de priis nét ,,in marketing- en promoasjeynstrumint”. Pats, Poepjes krijt in tik oer de noas. Mar goed, it moat ek net te mâl mei de krityk, jo binne by einsluten mar gewoan in advyskommisje. De deputearre hat it ommers ek wol hiel muoilik mei dy ,,lytse dwerse yncrowd fan eigensinnige dichters dy’t altyd wol wat fine om tsjin te wêzen”. 

Sjoch, sa kinne jo as kommisjelid yn ’e takomst teminsten nochris mei goed fetsoen oanskilje op ’e Twabaksmerk. It binne de dichters sels, is dizze kommisje fan betinken, dy’t ferantwurdlik binne foar ,,it byld dat ûntstiet”, dat nét it byld is ,,fan in bloeiende literatuer mei dichtwurk dat it lêzen mear as wurdich is”. 

Ik wist net dat de advyskommisje ek ferstân hie fan bylden dy’t ûntstean en hoe’t se ûntstean en wêr’t se dan hinnefleane en ik wist ek net dat de kommisje dêr ûndersyk nei dien hie en hoe dan en wêr’t se har op basearje. Ik wit wol dat it de core business fan in GJ-advyskommisje is om de literêre kwaliteiten fan yn alle gefallen de priiswinnende bondel te beljochtsjen. Dat bart dan ek yn it rapport. Yn pak ‘m beet hûndert wurden. Krekt sa'n bytsje wurden, oars, as de GJ-advyskommisje reservearret foar it beljochtsjen fan de oare nominearre wurken. Sinjalemintsjes binne it dy’t de kommisje ús jout. 

Dat is yn myn eagen spitich en dat moat de folgjende kear oars, as ik myn sin sis. Mar ja, ik bin dan ek ien dy’t altyd wol wat fynt om tsjin te wêzen. 

Of, oars formulearre, om fóar te wêzen?

Likegoed wol ik ta myn ferdigening oanfiere dat it sjueryrapport 2005 fan de GJ-kommisje – doe besteande út Klaas van der Hoek, Jitske Kingma en Michaël Zeeman – 4,5 kantsjes A4 bestege oan de ynhâld fan In waarm wek altyd. Unnoadich te sizzen dat oer Fallend ljocht absolút net minder skreaun wurde kinnen hie. Lit my no ris sa eigensinnich en dwers wêze, of foarút, sa belutsen en posityf, en dêrfoar pleitsje dat yn ’e takomst sjuerys wat mear op it aljemint bringe oer it priiswinnende wurk en wat minder har bêst dogge om politike paadsjes te rinnen en deputearren te geriven.

It rapport fan de advyskommisje is hjir te lêzen: http://www.sirkwy.frl/images/literere_prizen/dokuminten/advyskommisje_gysbert_japicxpriis_rapport_2017.pdf

vrijdag 1 september 2017

Tip foar de Afûk: freegje Eeltsje Hettinga ris foar in sjuery

Dat sjuerys fan Fryske literêre prizen en wedstriden net yn mearderheid bestean kinne út minsken dy’t gjin ûnderfining hawwe mei Fryske literatuer, itsij as skriuwer of dichter, itsij as kritikus en essayïst, moat de Afûk dúdlik makke wurde. Wat wol it gefal? Foar de Dichter fan Fryslân-wedstryd hat de Afûk advisearre om toanielspylster en teatermakster Tamara Schoppert, Nederlânsktalich dichter Obe Alkema en Nederlânsktalich dichter Peter van Lier te freegjen en de provinsje is dêryn meigien. Dy trije binne dus de sjueryleden fan de Dichter fan Fryslân-wedstryd. 

My tinkt dat soks ûnakseptabel is. Net allinnich dat de Afûk ek in útjouwerij is, dy’t dus nét de earst oanwiisde ynstânsje is om sjueryleden foar literêre prizen en wedstriden te freegjen, dat sljochtsje ik no mar efkes oer, al stiet it as in peal boppe wetter. Belangriker noch: net ien fan dy trije, fierder fansels hiel kundige minsken op har eigen terrein, hat in bewiisde affiniteit mei, kennis fan en bestjoer oer it fjild fan de Fryske literatuer en poëzij. Dat wol net sizze dat se dy kwaliteiten net hawwe kinne soene; it wol al sizze dat dizze minsken yn har libben faaks in protte by de serieuze ein hân hawwe, mar Fryske literatuer heart dêr yn alle gefallen net by.

Soe it sa wêze dat der yn Fryslân gjin kundige minsken mei in bewiisde kennis fan Fryske literatuer en bestjoer oer keunst omstapten, dan wie sa’n kar noch wat. Mar dat is fansels net sa. Dêrmei wurdt dus de yndruk wekt dat der mei opset sin foar ‘bûtensteanders’ keazen is. Mar dat witte wy ek wer net, want de Afûk ferantwurdet neat. Wis is wol dat ik – as Frysk dichter en skriuwer – my net serieus nommen fiel, en belangriker noch, ik fiel it sa oan dat de hiele Fryske literatuer by de noas nommen wurdt mei de kar foar dizze trije sjueryleden. Is it net suver as hat de provinsje in koloniaal bestjoer oer syn ‘eigen’ literatuer oansteld? Wurdt dêr net yn feite mei sein: bêste Frysktalige keunstners, jimme binne sa’n eksoatysk folkje, dat in grutte mûle hat mar net wit wat goed en minder goed is, dat wy hawwe mar help fan bûten ynroppen om ien fan jim ynboarlingen op it hynder te hisen? 

By de belangrykste prizen yn de Nederlânske literatuer – de P.C. Hooftpriis en de Prijs der Nederlandse Letteren – is der gjin tinken oan dat der ‘minsken fan bûten’ yn sa’n sjuery set wurde. Dat binne allegear spesjalisten, Nederlânsktalige auteurs of literatuerwittenskippers dy’t al hiel wat oer Nederlânske literatuer publisearre hawwe. 

P.C. Hooftprijs 2017 (Bas Heijne): Jacqueline Bel, literatuerwittenskipper oan de VU; Kees ’t Hart, Nederlânsktalich auteur, Kristien Hemmerechts, Nederlânsktalich auteur, David van Reybrouck, Nederlânsktalich auteur, Dirk van Weelden, Nederlânsktalich auteur. 

P.C. Hooftprijs 2016 (Astrid Roemer): Karin Amatmoekrim, Nederlânsktalich auteur, Sander Bax, literatuerwittenskipper yn Tilboarch, Toef Jaeger, redakteur NRC Handelsblad, Edzard Mik, Nederlânsktalich auteur, Pauline Slot, Nederlânsktalich auteur. 

Prijs der Nederlandse Letteren 2015 (Remco Campert): Bert Bultinck, adjunkt-haadredakteur De Standaard; Kris Humbeeck (foarsitter), gewoan heechlearaar Moderne Nederlandse literatuur & Algemene literatuurwetenschap Universiteit Antwerpen; Irina Michajlova, heechlearaar Neerlandistyk Steatsuniversiteit fan Sint-Petersburg, literêr oersettter; Alida Neslo, teatermakker; Aleid Truijens, Nederlânsktalich auteur, kollumnist, biograaf (F.B. Hotz, Hella S. Haasse); Maria Vlaar, literêr sjoernalist, resinsint, redakteur; Theo Witte, fakdidaktikus Nederlânsk, Rijksuniversiteit Groningen, haadredakteur ‘Lezen voor de Lijst’. 

Dat, leave meiwurkers fan de Afûk, soene jim tenei elke neokoloniale oanstriid ferpresse kinne, en gewoan Eppie Dam freegje bygelyks, of Goffe Jensma, of Henk Wolf, of Eeltsje Hettinga, of neam se mar op. 

No ja, goed, dêr sitte in pear by, dy publisearje by de Afûk, noch in reden om de Afûk gjin sjueryleden sykje te litten... 

Mar yn prinsipe is der (gelokkich noch) gjin ein oan de nammen dy’t foar de hân lein hiene en oanwiisd wiene. Dan hoege wy fan de tsjinpartij tenei net wer yn ’e pinne te klimmen om in deputearre mei in nederich asjebleaft te freegjen om rjocht te dwaan oan de Fryske Literatuer en de ear oan in groep fan 24 Frysktalige dichters te jaan. Tankewol.


.

donderdag 31 augustus 2017

Meeliegen? Jawis!

'Verwarring over 2018', kopt in krante. Verwarring MY ASS. Wêr binne de fjouwer miljoen besikers dy't LF2018 produsearje soe? Kear 20 euro, sa't LF2018 noch yn 2016 rapportearre (lês dy oare krante). Wêrom treedt hjir net ien om ôf? Wêrom wurdt hjir net ien om ûntslein? 

Om't alles en (hast) elkenien meiferantwurdlik is foar it projekt én de leagen: provinsje, gemeente, ynstituten, media, de kulturele ynteelt, allegear. 'Mienskip', ommers. Dus is der mar ien útwei. Neam it 'verwarring'. Rêd LF2018. Lieven Bertels hat al in oare sûkeromke fûn. Hoe sit it mei de okkerdeis noch om 'krityske sjoernalistyk' freegjende Oeds Westerhof?

woensdag 16 augustus 2017

Dichter fan Fryslân 2.0: oars, mar net better

De provinsje hat syn wervende tekst op de site fan Dichter fan Fryslân oanpast. Dat wol sizze, de opdrachtformulearring. 

Earst waard fan de Dichter frege: ‘om yn dichtfoarm te reagearjen op wat der hjoed-de-dei yn Fryslân en syn bewenners om giet. Wêr wurde wy stil fan? Wat lit ús hert bûnzje, of wêr wurde wy stomwei dûm fan?’ Dy nuvere easken, dêr’t gjin dichter oan foldwaan kin, binne ferdwûn. Hoera, en in tankewoltsje is yndie net noadich. 

Mar is it no better ferwurde? Nee. Yn de nije tekst ‘draacht [de dichter] op in moderne en útnûgjende wize soarch foar de poëtyske presintaasje fan Fryslân’, en ‘leafst ynspirearre op aktuele foarfallen of opfallende en bysûndere mominten dy’t plakfine yn ús provinsje of dêrta yn relaasje stean’. Hy of sy ‘wit op in eigentiidske en tagonklike wize aktualiteit en sosjaal-maatskiplike tema’s te fangen yn poëzij’. 

Ik bin benijd hoe’t in dichter soargje kin foar ‘de poëtyske presintaasje fan Fryslân’. Ek as ‘in’ presintaasje bedoeld is, soe ik net witte wat it betsjut. Hoe moat in dichter Fryslân ‘presintearje’? En stel dat in dichter witte soe hoe’t soks moat: wêrom soe in dichter ‘Fryslân’ presintearje moatte? 

Fierder nim ik oan dat de dichter aansen efkes in seintsje út it provinsjehûs krijt as har ‘opfallende en bysûndere mominten’ yn ’e provinsje foardogge. Want blykber moatte de gedichten dêr nei ferwize. It soe dochs sneu wêze as sa’n dichter oan ’e gong giet en letter blykt, it wiene hielendal gjin ‘opfallende en bysûndere mominten’ dêr’t er by oanheakje woe. 

Ek moat hy of sy no ‘sosjaal-maatskiplike tema’s’ fange yn poëzij. Gjin ekonomyske tema’s, gjin politike, gjin massapsychologyske, nee: sosjaal-maatskiplike. Wêr’t dy beheining no wer weikomt, slach my mar dea. 

Gjin ferbettering dus, de nije opdrachtformulearring. Sin- en ynhâldsleaze bepalingen as ‘modern ferslach dwaan’ en ‘breed publyk’ binne bleaun en de fersen moatte no ek noch ‘tagonklik’ wêze. Ek hjir fynt de dichter gjin hâldfêst. As men freget wat soks krekt betsjut dan is de deputearre krekt op fakânsje of dwaande de Gysbert Japicxpriis te rêden út de rikjende púnheapen fan har eigen kultureel populisme.


.

vrijdag 11 augustus 2017

Iepen brief oan de deputearre fan Kultuer fan de Provinsje Fryslân

Bêste Sietske Poepjes, 

Lâns dizze my ûnsympatike wei wol ik jo freegje om myn bondel Brek dyn klank fan de list mei nominearre bondels foar de Gysbert Japicxpriis 2017 ôf te heljen. 

Ik wol langer net yn ’e beneaming komme foar in provinsjale literêre priis salang’t it kolleezje fan Deputearre Steaten, mear yn it bysûnder jo persoan, mient dat dichters yn tsjinst fan de provinsje binne – sa’t bliken docht út jo belied en jo publike útspraken. De konsekwinsje is ek dat ik, mocht jo advyskommisje de priis oan my taskikke wolle ynstee fan oan Eppie Dam, de priis wegerje sil. 

It is yn ien wurd ferskriklik dat jo literêr belied en provinsjereklame net útinoar hâlde kinne en/of wolle. Ik haw respekt foar myn kollega-dichters Eppie Dam, Elske Kampen, Albertina Soepboer en Wilco Berga, dy’t de moed hienen jo witte te litten dat jo plannen mei de útrikkingsjûn de priis skea dogge. Dat is no in moanne lyn en noch hawwe jo neat fan jo hearre litten. 

Ik haw likefolle respekt foar myn kollega-dichters en –Gysbert-laureaten Jacobus Smink en Anne Feddema, en foar myn kollega-dichters Edwin de Groot en Syds Wiersma, dy’t witte litten hawwe dat sy, lykas ik, net meidwaan sille oan jo sneue Poesyalbumdichter fan Fryslân-plannen. 

Folle minder begryp haw ik foar dy kollega-dichters dy’t alles wol goed is en dy’t net in wurd fan krityk hearre litte. Sy helpe, as ik myn sin sis, mei oan it definitive demaskee fan de pretinsje dat der noch sokssawat as in ‘Fryske literatuer’ bestean soe. 

Jo sille wol begripe dat ik tidigje op in deputearre fan Kultuer mei folle, folle mear leafde foar (Fryske) literatuer as dêr’t jo en jo belied fan tsjûgje. 

Abe de Vries 
11 augustus 2017

woensdag 9 augustus 2017

Prizen, sjueryleden en Fryske literatuer

Yn sjuerys fan literêre prizen en wedstriden hearre gjin redaksjeleden te sitten fan literêre tydskriften. Ek gjin meiwurkers yn tsjinst fan útjouwerijen. It soe de redaksjes fan ensafh en de Moanne - dy't blykber net op 'e hichte binne fan dizze âlde hûsregel of it dêr ynwindich net alhiel mei iens binne - siere om tenei wat te dwaan oan opinyfoarming oer dit belangrike ûnderwerp yn harren blêd. Dan hoecht de sjuerysykjende ynstânsje, yn dit gefal Tresoar, ek net mear ferbaasd te reagearjen op krityk en mei de hannen yn it hier derop te wizen dat der gjin ,,poadium" mear is dêr't ,,it fjild" mei-inoar de priishygiëne yn stân hâldt. Goed idee, Jacobus Smink, André Looijenga, Geart Tigchelaarr, Karen Bies, Theo Kuipers?