zaterdag 27 april 2019

Ernst Bruinsma? Klaas van der Hoek?

De earste is in útjouwer dy't boeken foar de tillevyzje besprekt dy't er sels útjout. Sjuerylid dy't in skriuwer dy't er sels útjout de priis tapartet. Afûker dy't sels de blomlêzing skriuwt dy't syn wurkjouwer binnenhengelet. Nee, men moat net op alle slakken sâlt lizze. Mar dit binne wol in hiel soad slakken. 

The Honourable Knilles is right, mar yn 't bewizen is er net al te krekt. It leafst hienen je ek witte wollen hoe’t de ferhâldingen lizze wat it oantal boeken oanbelanget dat de ûnderskate útjouwers op ‘e merk bringe. Oars, Knilles, kinne je net witte oft besprekker Ernst Bruinsma syn eigen wurkjouwer faker yn in waarmere sinne set as oare útjouwerijen. En noch in tip: besykje net diskusjes te blokken as in bydrage dy net útkomt, dat stiet sa earmoedich op dyn dochs al net sa florearjende ensafh.

Opfallender binne fansels al dy dûbelfunksjes yn útjouwerij en besprekkerij en besjuerdery. De nijste roman en de nijste dichtbondel binne noch net by syn eigen Afûk ferskynd, of de positive kwalifikaasjes fan Bruinsma stuiterje al fan it byldskerm ôf. Doe’t ik útjouwer waard fan de FPB, bin ik út Farsk stapt - itsoarte skieding dêr't Bruinsma (Afûk/de Moanne) en bygelyks ek Piter Boersma (Hispel/ensafh) net oer pikerje. En mien no net dat It Skriuwersboun wol protestearje sil, wolnee - jou it bestjoer in bakje kofje op in direksjekeamer en de redaksjekollega's fan Piter witte wer wat se nét dwaan moatte. 

As resinsint fan it FD besprek ik gjin boeken dy’t myn freondinne skriuwt of útjout. Der sil wolris wat misgean, ik doch it ek net altyd like goed. Mar ik besykje petten útinoar te hâlden troch de skyn safolle mooglik út ‘e wei te gean. Dan is it logysk dat ik dat ek fan oaren ferwachtsje, en ik nim oan dat skriuwers en dichters it yn ‘t ginneraal op dit punt mei my iens binne. Likegoed binne der gjin protesten, gjin reaksjes. Op Knilles nei, hulde, mar syn krityk komt fuort út kwetste idelens: hy stiet wierskynlik wer net yn ien of oare blomlêzing. (FACT CHECK: Knilles stiet yndie net yn it krekt ferskynde Swallows and Floating Horses, ûnder redaksje fan ûnder oaren Bruinsma.) De oaren swije, sanksjonearje sadwaande ferkearde praktiken en slimmer noch, stean yn ‘t paad fan ferbettering.

Bysûndere fermelding fertsjinnet immen as Klaas van der Hoek te Amsterdam, dizenich oersetter fan dizenige fersen en altyd ree om in skeet te litten as er it yn it heitelân tongerjen heart en ien fan syn ynstitúsjonele pettematen kin wol in rûkerke brûke. Dan telle je as yn 'e UB keldere boekewjirm ek in bytsje mei, no?

maandag 22 april 2019

De farao

Asyl – dêrom sykje de slaven 
en koertse op Vincents mangelbeam 
– gjin rôzebloeiende ‘amandelboom’ – 
yn ’e lears fan ’t oankomstlân Itaalje. 
De nije slaven, yn har dream, 
fertrokken juster sûnder stoom 

of seil, foar oarmans sinne-ûndergong: 
te peard en peddel fan Nineveh 
– der wie doe noch gjin Kodakchrome – 
konteners yn, dêr’t de airco song: 
,,Ferdoch gjin tiid, kies zzp!”
of set dyn stretcher yn 'e Ziggodome.

As hie it machtleas folk karút; 
of slaavje foar de Grykse polis, 
of opmits’lje ’t grut Byzantium, 
mar byn jin de bek en hâld jin de snút. 
En oars mar yn ’e útsettingsmodus, 
in boskje leeljes mei út Seisbierrums 

fallite kassen. De nije slaven, 
dy’t leedzje en har tjirgje foar ús 
pinsjoentsjes, fine har wente net 
yn âld Europa’s banaalste konklaven. 
Se fleagen business-class, en wer thús 
ferwolkomt har premier Baudet, 

mei brief, moanning en drigemint: 
der wie wat mei de lêste bestelling, 
de klant is hellich, komt mei in claim, 
,,te zwart was haar gewenste kind”. 
Belêsting easket neibetelling, 
en sorry, jonges – it’s a dirty game 

we bloody smug Boreans play. 
Har doarpen ferbaarnd, har dochters rôve, 
de froulju ûntfierd, de manlju ûntballe, 
sil moarn in ploech fan de teevee 
nei Afrika, foar in foarkôge 
koart item oer lessen dy’t ferfalle 

op lêst fan ús freon, de farao, 
dy’t ûnferduldich wurdt, en hjoed 
de swipe slacht oer ’t folk op ’t stee 
fan dêr, syn nijste one-man-show: 
de plasse fan ’t waarme, reade bloed
noch drippend fan ’t fabelachtich Gizeh.


.

zondag 21 april 2019

Op 'e brekker

Fan doe’t syn gruthoeklins dij neamde ‘Ruslân’, 
mûlryp en geil, op 'e brekker om te twingen 
wat neist dy, op dy en oer dy hinne lei. 
In frou as in jonge havenstêd, dy’t lijte sei
te lizzen tusken stoarmen yn, wie ringen 
gebiedende dame fan ’t seedykster koarn. 
Alteast, oant er Harns út moast op walfiskfeart, 
nei oare wielde yn ’e krite fan Spitsbergen. 
In timmerman, matroas, boer, sjonger 
gjin roer syn bark, yn dize, bolletonger, 
dy’t wist: de Fryske froulju soene him fergje 
wêrom’t er him ferjûn hie oan de Russyske steat.


.

Foar it ûlegat

Fermôge ljedders op, earst nei de souder, 
dan fan de souder nei de batting 
oer de dwersbalken, en de lêste, koartste, 
nei de stofnêsten mei it ûlegat derfoar. 
De earste minske op ’e moanne 
sjuch ik safolle mear as in oar: 
ik kin de see sjen oer de dyk hinne, 
en dy kin my sjen as er weromsjucht. 

Tusken ús yn leit in kilometer leechte 
mei lytse feroaring yn in tiid fan ieuwen. 
Oan minder kromme sleatten minder 
eigenwize flearen om mei te praten. 
De Roptatún stekt ôf tsjin de sinne, 
in neef fan oerpake bewetteret de blommen. 
Op it krúspunt spoeket it. 

Mar de see seit, hy hat my neat te sizzen.
Hy is ritich as it waar en alle tellen nij. 
De greide hat spierpine en in min sin, 
it sil al raar moatte as ik de gerzen hjoed flij. 
De bou – winst en ferlies yn ’t oer-de-grinzens – 
hat it eins te bannich foar my 
neffens de meagere fertsjinst. 

Allinnich by it ûlegat 
fielt men de iensumens, dy’t de platte tiid 
produsearret, mei al syn oeren op ’e klok
jin troch de ieren rinnen. As nei in skot
it herte fan it lânskip bliedt sûnder bloed,
ferskieret fan wjirmread nei sniewyt rûnom
mei alle pynlike stadia dêr tuskenyn.

Ast lang net sjoen hast, of soarge hast, slút it him ôf, 
in toanielstik foar spoek en spion
mei net de nacht as fallend doek,
mar de tocht werom, lâns deselde rûte
deselde ljedders del.


.

zaterdag 20 april 2019

Wêrom net sacht wêze



Wêrom net sacht wêze, en rûner en soeler, 
as in âlde wyn bewarre foar fannacht? 
Of wêrom net de twirre, dy’t yn in koelte 
freget nei de trofeeën fan de jacht?

It sachte hier fan in niis omleine hazze, 
it foksefel, dêr’t sy op leit sûnder lûd 
te jaan, mar mei flessen om te ferbrassen 
en út te jitten oer de wyngert fan har hûd. 

It fjoer knapt de tûken, in fonk wurdt brân. 
Earst stekt it de skoarstienmantel oan, 

dan rûntsjedraaft it oer it Perzysk tapyt, 
troch glêzen bollen giet it, myn ûnwis gambyt 

te skroeien yn syn floerske gerdinen.
Mar gjin dieder yn ’e sachte fjilden te finen. 


II 

Dêr stie ús fearrebêd, en dêr de skimerlampe 
de helle jûn te dimmen. Dêr stie de stoel 
mei ’n healheech achtersket, foar ’t kampen 
tsjin de oanstriid en hingje achteroer. 

De swarte keukenskast, noch krekt werkenber, 
toant syn rykdom – knapt glês en pannepún. 
In dichter soe sizze, de tiid fan ’t jier is novimber, 
mar simmer is ’t, lige bankrotte roazen yn ’e tún. 

En ûnder ús strjitte rint de flamme syn gong,
rioelen troch, en wêr’t it kin omhegen 
útwei finend troch de kabels ûnder de stêd. 

Om krekt te dwêsten as in klyster sjongt 
op in bleakere skoarstien boppe twa stegen, 
mei kykjes, troch de gerdinen, op in klysterbêd. 


III 

Mar dat is net sa’t ’k ’t leafst oan ús tinke wol. 
Ik lis ferbiningen tusken boarst en skouder, 
ik skriuw dyn rûningen rûn, dyn mûle fol 
mei myn ereksje fan heb ik jou d’r. 

Do litst dy gean en setst de puntsjes op de -i 
fan Po Tjsu, dy’tst omsirkelst mei dyn tonge, 
opwippe litst, en yn al syn papyri 
sil in grut man foar dy bûge as lytsjonge. 

De leafde wurdt tefolle romantisearre, seisto. 
It is simpel de kwesty, heal need, heal rûtine, 
sis ik, de elektrifisearre spoaren te gean 

nei dêr’t liif krijt fan liif it ferwachte kado 
dêr’t de geast om socht, mar koe ’t noait fine: 
in ûntploffing yn dicht, inkeld dêr te ferstean.


.

Ferslach fan 'e gûverneur nei tsien jier op syn post

Yn ’t flakke lân, dat de wrâlden op eachhichte hat, 
is ’t grutste gefaar it misse fleanen fan in mich. 
De minsken rinne hjir altyd mei de eagen ticht, 
mar, sizze se, se witte fan ’t measte wol wat 
en wat se net witte, wa ynteressearret dat? 

De lju ferreizgje har tiid yn deiske klean 
yn útferkeapen kocht, net om ’e moai, 
om fearren, frissels, helmen of om oarlochstoai, 
mar om it funksjonele fan ’t fierder gean
sa ûnopfallend mooglik net te bestean. 

In lân fan boeren oait, mei in boeremoraal – 
wat libje woe, koe libje, wat dea woe, koe dea. 
Sa wie har natuer; net bjust’re skjin op ’e lea, 
mar saken hearden suver, en rjuchtút de taal. 
No wilens is ’t al gâns in benauder ferhaal. 

Sa flak it lân, sa gau mient elk dat er wit 
fan rjucht en ûnrjucht – foar eigen wol it meast. 
En leaut men yn opsetsin en sûnde foarearst, 
salang’t men net krekt ferdútst is hoe ’t it sit, 
mar graach in sterk stik hearre wol. Mar beslist 

net yn ’e saken fan ’e geast. Ik bergje my wei 
oan dizze kust, dêr’t elk praat nei ’t er wiis is 
syn eigen fataaltsje – dêr’t ik mines fan sis, 
as 'k oan 'e Pontus wat nei foarren bringe mei. 
Of ’k fiskje yn ’e Rie, dêr’t faker myn dobber lei, 

nei takomst foar dit earme lân oan see. 
Yn myn ferslaggen bin ik Prometheus unbound; 
men heart myn klacht yn grunge en underground. 
Myn lûd fertoarket as de nacht falt oer ’t stee; 
Brandaris baarnt – ,,Friesland valt niet mee”.


.

Lytse blom

April, de pinemoanne, rint diken del 
de postboade mei goede berjochten ûnder de pet; 
de wintergong folbrocht, komt it wetter werom 
te streamkeboartsjen oer de bleek, dy’t lost 
op beltsjeblom, fan hyasint omseame. 
De rokjedagen brekke oan, en roazen 
ferblikke read, lykas tulpen oan ’e Rykswei. 
Ik sit wat te lêzen yn myn útkykpost. 
Ik priuw in rigel, werskriuw in blomrike oade 
oan ’t foarjier, no offisjeel ek kommendeweis. 
De sinne komt omhegen achter Frjentsjer, 
en skoddet oer myn rivier 'm de moannen út. 
Hy stegeret en brinzget noch net, mar hy leart 
te klimmen op ’e ljedder as in burokraat 
krekt oansteld yn syn earste echte betrekking: 
in serieus man, net dwers of moedwillich ferkeard, 
mei net safolle fertsjinsten. Mar gjin swan 
sil strûpt of sketten sûnder syn paraaf. 
Myn lannen jouwe har del; se ha de kjeld 
fan maartemoanne’ sturt noch yn ’e lea, 
mar stadich bekomt it, stjert de winter dea. 
De keizer komt aansen om syn gielegou. 
Dy kin ’k al moannen hearre net of fine. 
Hy komt om peaskeblom of pinksternagel 
en stjoert syn folk om ’t piipjend koekoeksjong. 
Ik sil myn túnman sizze dat de keizer komt 
nei 't lêste Waadseestoarmjen, rein en hagel; 
sadat er de slotgrêft skjinnet, ierdappellannen freest, 
wat wei moat fuortdocht, ta wêzen bringt wat bloeit 
it simmerfearnsdiel yn – in lytse blom 
alfêst yn ’t sicht foar ’t grutte maitydsfeest.


.

Orakel

Hoefollen ha him net socht: dy iene tel. 
De wizer dy’t, as nimmen it fernimt, 
foarút springt yn de tiid. En stekken slacht 
om wat men jonkheid neamt, al wit men ’t net 
en mient men bern te wêzen libbenslang. 
Safollen ha him fûn, in oere let,
as klokken nearne doge dochs mear ta, 
en net te kearen komt de lapkeman 
oan ’e doarren foar in praatsje. En fertelt 

jin dan – as beskynde altyd noch sa fûl 
deselde sinne ’t antlit fan jins soan 
as jowes, de lêste skoaldei foar de fakânsje: 
,,Syn flat twa heech, juster jins lytse pôle, 
is nou syn Sparta, en syn Thebe moarn; 
it thús, dat men yn fûgelflecht fertôget 
of mei in brânspoar yn in Gryks debakel. 
Mar hy hat dûnsjen leard mei 't hiele libben, 
wylst jo mar tangodûnsje mei de dea.” 

Ik bin in âld, yn ûnbrûk rekke orakel. 
Ik haw fan klem, swaai en greep, myn soan, 
genôch net krige om myn kroast te lêzen, 
komst oait werom mei in hoanne of in oks, 
de kop ôf te slaan foar in rûte troch 't bloedlân. 
Ik haw de Griken by Troje gloarje foarsein, 
en sjuch – tûzen hearskers kwyt yn ’t bosk, 
har neitins mar in spearpunt of in skyld, 
ferruoske weromfûn ûnder ’t Gouden Flues; 

har froulju ferslein en har bern fersille, 
in takomst yn it teken fan 'e nederlaach. 
Se ha myn beekje ferlein, myn boskje kapt, 
en oanbrocht: ,,Is fuort, komt fuort net thús.” 
Mar do bist altyd wolkom. En as ik it kin, 
sil ik dy earkes, iPhones, kipnuggets jaan, 
in lêste skoaldei foar de fakânsje teplak; 
in reekwolk fol wurden, mei 't bettere foardwaan 
yn spreuken dy't behearre ta dyn erfenis.


.

vrijdag 19 april 2019

Keningsdei

Like leech as de âlde beam dy’t him learde
om stil te wêzen. Dy't oait, mei 't bledte te heech, 
syn tûken it frij joech, twigen derby.
Der hongen popkes yn en ballonnen. 
Doe wie ’r leech, of fol, mar ûnbeweechlik. 

Hy liet syn masker falle en ûnderweis 
hjirhinne naam er net in wurd werom.
Alteast, gjin rigel nochris wer te lêzen; 
hy foel út al syn blêden stil op Keningsdei, 
as de beam dy’t learde om dan stil te wêzen. 

Dy wachte langer net op gewoane wurden 
dy’tst safolle hearst – en dan wurde 
se útsprutsen op gjin toan om oan te hearren,
of reitsje, nei wat sketsen skildere, suver neat, 
almeast gjin kleur om yn te ferbliuwen. 

De wyn trune allinken mear oan. 
De fytser wol, net de ierde liet syn ein slûpe.
De stilte kroep werom oer hieltyd sâlter see. 
In toarnboskje, ynbannich fjurrich, rikte him út 
dêr tusken sleat en púndyk de beswierskriften.

En 't wie, as klonk it de ieuwen oer: 
‘De groetnis út ’e plattelânsrepublyk’.
Wie 'r oandien? - útrûp'le ja, mar idel ek.
Hy wist net iens wat âld regint dat wie -
Fan Beyma?  Of wêr’t er stiet. Of wêr't er stie.


.

woensdag 17 april 2019

Fleanmasyntsjebeam

Myn lytse taal is lytser in slach as trochstreeks; 
miskien makke foar bern, of opsketten bern, 
dy’t yn ’e klasse sykje moatte om ’t lûd 
út millimeters dy’t se hieltyd misse.
Myn taal, mei syn faaisteande keale kaam, 
opflamjende klankkast, ôfblierjende brêge, 
dy’t om trening freget foar’tst de stimknoppen 
te stean hast sa’tst se hawwe moast; 
mei ’t read en brún ferdwûn op plakken skier 
by better sjen, mei – wa wit hoe lang al – 
in stofbol achter ’t f-gat, en ’t boppeblêd nijer 
as ’t achterblêd, is snijd út hout, gjin seldsumheid, 
fan fleanmasyntsjebeam. En de bedoeling is 
dat ik derop hinneflean en wat sinnichs sis. 
Myn taal is gjin Guarneri, Stradivari of Amati, 
mar skerpje ik my op, set ik my de kast op ’e kiel, 
dan is er in bliksemse biezem, dy’t mei swit 
fan snaren drippend op wer âlder swit yn ’e nerven, 
in triljend spoar lûkt troch de loft. Dêrsto sitst, 
de túndoarren iepen (krekt as kin ’t derop troch). 
Dan is er, yn ’e jûn, ek in bij, holder, flinter, 
sa let wer sykjend nei ’t ear fan in blom. 
Mar alle blommen lizze om – yn har neitins 
stryk ik yn 'e lette oere op myn bernetaaltsje om, 
dat – ferjit ik de stimpel foar ’t gemak – 
yn al syn ûnderdielen komt in trilling tekoart. 
En wat in wûnder: it wurdt nacht likegoed. 
De dei hat west, in kat jankt yn in beam
(gewoan in deagewoane achtertúnbeam
fan minder hout, net foarnaam, net ferneamd)
as skriemde er om 't nuodlik noateskrift:
't ferhaal fan myn taal. De e-snaar yn 'e wylgen
fannacht wer achterbleaun, moat ferfongen
wat noait net doogde, of wat hast knapt,
wat net fan master mocht, of wa't net klapt - 
te lûd, sacht, skril - foar syn sjongen;
net dokt foar fleanles - ôfskaft - foar de lytsen.



.

dinsdag 16 april 2019

Fjoer

Ik haw niis sjoen dat dêr Us Frouwe baarnt 
yn al har binten, en it fjoer, de koepels útslaand, 
rûn as in meunsterspin de spanten oer. 
It avensearre ôf op de hege toer, 
de spits fan ’t hiele Frankeryk, fan Sartre, 
Jardin des Tuileries, it Elysée, Montmartre, 
en ek in bytsje mei fan elk dy’t snapt 
dat mear omfalt, as Us Frouwe har ferstapt.

Dan stroffelt, fettet flam, baarnt ôf en fertarret 
wat God mei eigen hannen net, mar al hast, 
ús joech ta skûl foar leauwige en fantast. 
Dan kreaket, knapt en falt omdel en berst
wat stipe joech en hie beskerming west.
Bang folk berûn it plein, en bea. Gjin knop 
en set it baarnen út. It fjoer lei in strop
de toer om ’e hals, en yn ’e hellejûn
sloech dêr Europa’s grande dame tsjin ’e grûn –

in lichte flaute wie 't mar. En nei ’t ik fernim 
krijt moarn al nijbou ’t moaiste oanbegjin, 
dat keunstner, miljardêr of timmerman 
goedgeunstich bewrotte kin. Sadat wer fan 
des dames hichten wei har oeral ferspriede 
de klokkeslaggen, dy’t Parys nei tsjerke liede. 

En sy wer gewoan jongfaam wêze mei, 
ûnoantaaste. Dy't tel yn har deadeskipke lei, 
oereinkaam doe, en men joech har in hân, en ree 
wer ieuwen te pronkjen op har Île de la Cité, 
sil, dûbeltoers yn Seine’s symfonyen,
sy fierder weitsje oer har tearste relikwyen.


.

maandag 15 april 2019

Draafster

Sa smel is sy, dat samar fan wjerskanten 
falle nacht en dei by har del. 
De fûgels sûzje stryklings by har lâns. 
Oan har hannen waakse wanten 
fan sêft, krekt oantúgd tigerfel, 
mei de neilen frij – om ’e glâns. 
Sy hat har skoft en skonken 
ynsmard mei sojamolke. En draaft 
jûns yn harsels dan djip fersonken 
yn ’t park, dat sêft tsjin har praat.
Oranje is har top en blinkend 
flitst de bân om it slûke front; 
it hier achter de rêch weisinkend, 
op-en-deljend oant de rûning fan har kont. 
Sy nimt de bocht. 
            Dan is har wêzen 
inkeld noch te priuwen yn ’t festijn, 
har klam op foarm werom te lêzen 
yn wa’t drave kin by in fontein. 
En rinne skaden dêr sa’n feart net, 
plasket it wetter oeren langer,
dan haw ik fan har stal gjin ferlet; 
myn freondinne is myn achterfanger.
Oan de boarne spint sy reach
yn lichte gong, trinten har kadâns,
frissele om de iris yn myn each.
Dat graut en snaut, want 't is bang
om te missen de him gunde kâns
dat hy de foarmen fan 'e draafster fangt.


.

zondag 14 april 2019

De Alddyksbocht

Deropút op in skjinfeide jûn yn ’e sinnewein. 
Net dronken, no, don’t! mar likegoed 
yn kûgelsfeart oer de lytste dyk, 
fan it revolverheldelot nei ’t lêste spaghettiljocht. 
In Rûte, fan Least Heat Moon en Pirsig kloond, 
mar dêr kamen Star Trek en Enterprise noch by. 
Myn komeet fleach út syn bocht, syn de himel yn
priizge Alddyksbocht, nei ‘yonder rock’,
bedoeld wurdt Red Rock ûnder Furgum; 
net lizzend ûnder de ûneinige snie fan Wyoming, 
mar tusken de beskiedener borgerfjilden 
fan âld Barradiel. 

Ik ried gefaarlik, mar fielde my fanhegen burgen, 
hast fûgelfrij cruisend troch de countryside.
Roaming foar ’t fielen fan stiel, it rûken 
fan rubber. De hûndert derfoar, hifke ik de koppen 
fan boeren it rychje bylâns oan de lange 
Hoarnestreek, want ik koe har, fan har gielbloeiende 
tulpebol, de reade Marshallhelptrekkers 
dy’t har heiten bestjoerden. Ik wist fan liken 
ûnder de wasklinebleek. Fan ’e menniste-oeren
boppe Tsjummearum. 

En ik seach fjilden, dêr’t neat mear waakse woe. 
As wie ’t woastyn; de skiep liken survivaltinten 
fan nomaden, de pleatsen mei har hege rêgen 
drommedarissen op ’e romte. Wylst jinsen it ferkear 
yn karavanen oer de sneldyk yn ’e fierte luts 
nei ’t goud op te skeppen klear oan Californië’s kust, 
in krite, koeze fan ’e freeslikste gefaren. 

Yn myn dûbele baan kaam achter my oan, 
ferbylde ik my, in út 'e loft fallen klyk op hynders. 
Krekt raptors, of jildslijen ferstutsen yn drones.
It wie - tink ik no - twirreljend stof fan op ’e rin sleine kij.
Mar ik tocht, it folge myn sturt nei Harns, of watfoar oar 
needsaaklik triljend, lokjend ûntwyk. 
Fersêftsjende omstannichheid? 
Dan myn headphones. 

De postkoets. De sniejacht. Twa lopen 
ûnder ’t achterrút. De skrik fan ’t gea wie ik, 
mei mannich delsketten ierdappelbouwer op ’t moed, 
netsjes ferantwurde mei streekjes op ’e teller.
Ien foar elk grouwélich einbeslút. De noarderlingen
hienen út ’e folop har kânsen hân – 
ik sette de sokken deryn, 
want ik koe hurder,
ik koe net mear ynhelle. 

Sa hurd ik ried, sa stadichjes waard it my klear:
dit lân, dêr’t ik troch- en oerhinne fleach, 
dat yn jûnsljocht en dreambyld skynber baaide, 
wie proai fan oeral feartdempers, soerfersprieders. 
En fan myn lange, te lange flashback learde ik mear 
myn lân noch te leavjen as earst. 
Ik wie in ienmanskonvoai, 
tsjinjend as dark space folksferlieder. 

By ’t folgjende krúspunt skille ik de boal.
Oft er ree wie en skuor eigenhannich dizze lannen 
útinoar. Lis strikken it om ’e hals, snij it de nekke 
mei in bile. Mar dat woe wol saksearje. Ienkear 
werklik ynterstellêr, en net mear te kearen op drift 
foarby it stee, de stins fan oait dy krúsridder, 
dy’t oait ferstoar, kaam doe in grutte frede oer my – 
it donker wachte mei syn ynfallen – 
dy’t ’k wer ferspile. 

Dramatysk ein fan dit stik: 
it kymsinkend sinneflot, dat yn syn soerste 
del- en deagean noch heal achter de REC weikaam, 
de ,,rest-afval-stoffen-ferwerkings-centrale",
ferhindere myn reis werom. Itsij sûnder showdown: 
it wierre syn wraak út mei in krekt útmikt rêchskot. 
En dêr, gjin ûngemak of lijen, o Brandaan, 
ûntkaam Mr. Spock, mei yn ’e earkes de (doe) 
nijste Motown. 

Fansels, beam me upSa fjurrich, of fleurich, 
wie it ûndergean hielendal net. De giftige simmer, 
dy’t wy, dit nuvere gedicht-of-sa en ik, foar ’t gat hawwe, 
op regionale kleedsjes bestjurre ûnder in nachtlik krús: 
syn westewinen, whiskey's en strielingspillen 
brochten my gjin wet. Deropút? Hoesa? Wolnee net. 
It oranje nachtlampke baarnde suver fertroud as by ús.
Ik draaide my om en koe kalm fierder maffe. 
As wie ik in bern, boartsjend ûnder twaderlei stjerren, 
nei Alddyksbocht en burn-out 
deagewoan thús.


.

vrijdag 12 april 2019

De krún fan 'e seedyk

                                 I.M. Sis Tsiis

Te uzes wie der altyd rjucht om foar te striden
en, yn dit lân, altyd wat te finen om te ferbieden. 
In twangsom leafst tige te nullifisearjen, 
in moaiprater meast net mijen te evaluearjen, 
in fierste fierwei doel om foar te blieden, 
en, hieltyd wer, in Arabysk hynder te beriden – 

wa joech sjoege? De rjuchten dûkten djip wei, 
en follen fan ús sochten miskien, mar fûnen gjin bel. 
Guon wiene fjoer en dalik ree te protestearjen. 
It slagge sels de Steaten te alarmearjen, 
al moast it oan de eastlike poarte fan de hel 
ek spikere. Mar doe, en 't wie gjin wûnder: tenei 

ferdwûnen rjuchten gewoan, wer gewoan foar jierren 
fan fierder ryklik folle dissen. Fol mei tsiis en wite bôle 
by uze boeren wei, en automatekofje lang net suver – 
Spuide elk der raar guod fan? Achte ’t nuver?
Jins eigen taal yn ’e krante fan earejuster rôle 
by fiskbonken en tongblierren? 

It hert siet langer net yn ’t oerrinnend lunsjprogram, 
mar tafelgongers litte har likegoed wol smeitsje 
de sifers har foarset troch de prefekt. 
It kaam allegear winliken ek net sa krekt:
it rjucht mei babbels kin ’m hjoed wol reitsje, 
en moarn stiet krom yn fjoer en flam,

mar dan giet keizers amtner wer syn gong.
Gjin stjerling hie oantekening makke? 
Allinnich mannen fan de minder lettere partij 
ferspraten in steil wurd en dito died derby. 
En krom kearde him tsjin rjucht. Of oarsom. Mar ’t sakke 
wei, achter de krún fan ’e seedyk nei syn ûndergong.


.

maandag 8 april 2019

De boargers

Sy wenje yn har doarpen en har stêden. 
Sy lêze, foar it bidden en it bêd, de blêden. 
Sy miene dat sy libje om’t sy ieten, 
Inoar plichtmjittich twaris wyks besieten. 

Op jûntiid om ’e tafel, prate oer ’t witten 
Dat wer de dea guont fan ’e ikkers raamde, 
Geane Sneins groetsjend troch de strakke strjitten, 
Binne Moandeis wer mei affêren dwaande. 

Broeiende drift, troch God, dy hoed’ne túnman, 
Mei krêft wol knobbe en yn ’e kym bedoarn, 
Makket dwaan en litten lef, nearne wis fan; 
It ,,vreest den Heer” har yn ’e mûle bestoarn. 

Soms is ’t in simmernacht in man te machtich, 
Hy hat syn sied yn tsjinstfammeskurte struid,
En is syn libben lang om dat iene stuit 
In eangstich bist, syn sûnde altyd yndachtich. 

Komme syn meiminsken it fan him te witen, 
Dat hy seeën dy’t sy net doarden befear, 
It wurdt him net yn ’t iepenbier ferwiten, 
Yn stilte gnabje sy oan syn bestean. 

Hy wurdt net mei in brânmerk snien of stiennige, 
Beknypt yn ’t blok, te kyk set foar de naasje: 
De leffen tsjin it swarte skiep feriennige 
Hâlde him mar yn eangst foar argewaasje. 

Hy wurdt troch de gemeente útstjitten 
En krom ferdraacht er eigen dûble lêsten 
Dat ienris hy naam en fierder gie mei ’t fêsten 
En noch him iep’nje hieltyd net syn nêsten. 

Soms trêdet in fiere swalker tipelsinnich 
Troch ’t libbenleas gebiet, yn ’t rinnen wei; 
Fertoarke fielt er hoe’t it falsk, ûnwennich 
Libben komt him fan twa kanten tenei. 

Sy sjugge him troch miggeramten gean 
Meilydsum: dy is grif wer yn ’e sûs. 
Hy dangelt om en sjucht de nammen stean 
En tinkt: dy sitte libbenslang yn hûs. 

En ûngemurken berikt er ’t folle tsjerkhôf, 
Dêr lizze sy ynoarder mei 'n tekst derby 
En like stil wol ûnder har sark as oft 
Sy leinen ûnder pûl en bêdesprei. 

En kin er einlings ’t fjild gean dat er socht, 
Begroetsje as bruorren him de jûntiidswinen; 
En wylst er reizget yn oanwinnend moanneljocht, 
Slút men dêrjinsen de doarren en de blinen. 

Sy lizze yn har leadswier sliepen al faaks, 
Tamtearre fan dreamen deistich begroeven, 
Tewyl hy stilstiet op 'e steilste kaap, 
Fan himelhichte en ile kleart’ útskroeven.



'De burgers', oerset út: J.J. Slauerhoff, Verzamelde gedichten (14e pr.; Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam 1990)